Deutsch Polnisch Russisch 
 

Olsztyńscy Żydzi

Ordynacja krajowa biskupa Maurycego Ferbera (Moritz Ferber) z 22 września 1526 roku stanowiła, że niekatolicy mogą przebywać na Warmii jedynie tymczasowo, tzn. krócej niż jeden rok. Dotknęła ona nie tylko protestantów, ale w szczególności Żydów. Aż do XVIII w. żyła jednak na Warmii garstka Żydów (tzw. Schutzjuden), którym zezwalano na pobyt na podstawie umów zawieranych z księciem, biskupem warmińskim i kapitułą oraz po wniesieniu stosownych opłat.

Mehr lesen

Dopiero pruskie reformy Steina i Hardenberga spowodowały, że w edykcie z 11 marca 1812 roku Żydzi stopniowo zostali zrównani ze swoimi chrześcijańskimi współobywatelami.

Już wcześnie powstała w Olsztynie spora gmina żydowska, od 1840 roku największa na Warmii. Olsztyńska synagoga z 1877 r. została spalona podczas kryształowej nocy w 1938 roku a w czasie wojny jej ruiny służyły jako schron przeciwlotniczy.

Narodowi socjaliści zgromadzili Żydów z Olsztyna i południowych Prus Wschodnich w getcie przy ul. Grunwaldzkiej (Liebstädter Straße). W trzech transportach-24 czerwca oraz 2 i 24 sierpnia 1942 roku – wszyscy oni zostali wywiezieni w nieznanym kierunku. Większość z nich zapewne zginęła w obozach zagłady. Więcej na ten temat mogą się Państwo dowiedzieć z artykułu Aloysa Sommerfelda „Juden im Ermland-ihr Schicksal nach 1933” (Żydzi na Warmii-ich los po 1933 roku), który ukazała się w 1991 r. w dodatku nr 10 do „Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands”.

Ok. 500 żydowskich mieszkańców miasta korzystało z synagogi przy ul. Grunwaldzkiej, na południe od starówki, po drugiej stronie Łyny (Alle). Niedaleko od niej, przy ul. Zyndrama z Maszkowic (Seestraße), znajdował się cmentarz żydowski, który został założony już w 1818 roku. Tuż przy nim zbudowano w latach 1911-1913 pierwsze dzieło olsztyńskiego architekta Ericha Mendelsohna-żydowski dom przedpogrzebowy (Bet tahara-dom oczyszczenia).

Cmentarz żydowski oraz dom przedpogrzebowy Mendelsohna przetrwały, ku zaskoczeniu, okres rządów narodowych socjalistów, chociaż zostały zbeszczeszczone 2 lutego 1936 r. W okresie powojennym używano natomiast chętnie nagrobków do różnych celów albo przerabiano je na nowe płyty nagrobne. Sam cmentarz został wreszcie zrównany z ziemią a dziś służy jako trawnik. Istnieją jednak zamysły, aby znów stał się godnym miejscem dla żydowskich nagrobków.

Restaurierte Bet Tahara 2013
Kuppel in der Leichenhalle 2008
Gebäude der jüdischen Loge
Einstige Synagoge in Allenstein
 
 
Akzeptieren

Diese Website verwendet Cookies. Durch die Nutzung dieser Webseite erklären Sie sich damit einverstanden, dass Cookies gesetzt werden. Mehr erfahren