Deutsch Polnisch Russisch 
 

Katedra pw. św. Jakuba

Kościół parafialny poświęcony apostołowi Jakubowi Większemu jest od 28 czerwca 1972 r. konkatedrą biskupstwa warmińskiego. Został wzniesiony prawdopodobnie w latach 1370 - 1380. Napis w kaplicy w południowej wieży wskazuje, że kamień węgielny został położony w 1315 r. i datę przyjmuje się niejednokrotnie za początek budowy. Dowiedziono jednak, że napis naniesiono dopiero w 1721 r. podczas rozbudowy kaplicy w wieży. Data 1315 r. nie jest znajduje potwierdzenia w dokumentach i z tego powodu nie jest powszechnie uznawana. Być może autor inskrypcji miał na myśli 1375 r. Specjaliści z zakresu architektury przyjmują za prowadopodobny okres budowy pomiędzy drugą połową XIV w. a pierwszą połową XV w. Imponujący wschodni szczy został wzniesiony tuż po 1429 r. [1].

Mehr lesen

Kościół parafialny poświęcony apostołowi Jakubowi Większemu jest od 28 czerwca 1972 r. konkatedrą biskupstwa warmińskiego. Został wzniesiony prawdopodobnie w latach 1370 - 1380. Napis w kaplicy w południowej wieży wskazuje, że kamień węgielny został położony w 1315 r. i datę przyjmuje się niejednokrotnie za początek budowy. Dowiedziono jednak, że napis naniesiono dopiero w 1721 r. podczas rozbudowy kaplicy w wieży. Data 1315 r. nie jest znajduje potwierdzenia w dokumentach i z tego powodu nie jest powszechnie uznawana. Być może autor inskrypcji miał na myśli 1375 r. Specjaliści z zakresu architektury przyjmują za prowadopodobny okres budowy pomiędzy drugą połową XIV w. a pierwszą połową XV w. Imponujący wschodni szczy został wzniesiony tuż po 1429 r. [1].

Trzynawowy kościół halowy nie posiada chóru, zaś dwupiętrowa zakrystia nie została dobudowana, lecz znajduje się we wschodniej części południowej nawy bocznej. Jej drugie piętro stanowi empora.

Początkowo swobodnie dobudowana wieża została najpierw wzniesiona do wysokości skosów dachu i dokończona dopiero w latach 1582-1596 poprzez dobudowanie kolejnych pięter. W wyniku gruntownych prac konserwatorskich prowadzonych w latach 1715-1721 pod kierunkiem Petera Olchowsky'ego z Reszla (Rößel), wieża została wkomponowana w bryłę kościoła i połączona z nawami bocznymi poprzez kaplice. Jej budowa była możliwa dzięki datkom licznych ofiarodawców. Parafianie ufundowali 43 500 cegieł.

Szczyt wieży uzyskał swój obecny kształt dopiero po gruntownym remoncie w 1867/68 r., przy czym złota gwiazda pochodzi z okresu przed remontem a ufundował ją w 1596 r. ówczesny burmistrz Eustachius Ludewich. Neogotyckie zmiany w fasadzie kościoła miały miejsce w latach 1866-1868 pod kierownikiem radcy budowlanego Nöringa i przy udziele pruskiego konserwatora krajowego Ferdinanda von Quasta oraz August Stülera - ucznia Karla Friedrich Schinkla. Jednocześnie oczyszczono z inicjatywy właściciela Apteki Adler (Orzeł) Balthasara Josepha Osta (1827-1915) wnętrze z niedocenianych wtedy elementów barokowych [2]. W 1896 r. w kościele wybuchł pożar, którego ofiarą padł ołtarz główny z bezcennymi malowidłami flamandzkimi, niedawno przeniesionymi z zamkowej kaplicy św. Anny [3]. W 1899 r. odnowiono dach. W 2001 r. kościół otrzymał reprezentacyjny portal główny z brązu.

Sklepienia we wnętrzu kościoła powstały tak samo jak wieża dopiero w XVI w. Nawę główną wieńczy sklepienie kopółowe, ozdobione skomplikowaną siecią żeber, które być może wykonał mistrz Nikolaus z Olsztyna (Allenstein). Nawy boczne są przykryte sklepieniami kryształowymi. Możliwe, że wykonał je mistrz Matz, działający w 1515 r. w Morągu (Mohrungen). Terakotowe głowy na końcach biegnących ku posadzce żeber przedstawiają królów, biskupów i innych brodatych mężów.

Zimą 1806/07 r. kościół stał się więzieniem dla 1 500 pruskich i rosyjskich żołnierzy. Aby się ogrzać spalili oni wszystko co było wykonane z drewna. Wykonane później wyposażenie przetrwało do naszych czasów. Pod koniec wojny udało się ówczesnemu proboszczowi Johannesowi Hanowskiemu (1873 – 1968) uratować kościół od grabieży i spalenia [4].

Wyposażenie kościoła stanowią przede wszystkim neogotyckie przedmioty z XIX w.

  • neogotycki ołtarz główny z drugiej połowy XIX w., ozdobiony rzeźbami wykonanymi przez norymberską firmę Rotermundt, z wbudowanym renesansowym ołtarzem skrzydłowym z kościoła św. Krzyża, rozebranego w 1806 r.;
  • po lewej i prawej stronie ołtarza głównego figury św. Andrzeja i św. Jakuba Jakobus z ok. 1460 r., będący pozostałościami po spalonym w 1896 r. ołtarzu;
  • gotycki ołtarz maryjny z początku XVI w. w lewej nawie bocznej - dawny ołtarz główny z wyrzeźbionymi scenami ze Starego i Nowego Testamentu, po środku Grupa Ukrzyżowania oraz Trójca Święta otoczona dwoma aniołami;
  • neogotycki ołtarz Matki Boskiej z Wilna, wykonany przez Josepha i Augusta Lorkowskiego z Gietrzwałdu (Dietrichswalde) w 1886 r., jego część stanowią fragmenty późnogotyckiego ołtarza św. Katarzyna, która pisze siedząc i jest otoczona dwoma aniołami. Powstał on ok. 1480 r. i pierwotnie wchodził w skład ołtarza bractwa strzeleckiego. Zwieńczenie stanowi wykonany przed 1489 r. ornament liściasty z popiersiami dwóch postaci trzymających wstęgę z inskrypcją;
  • w neogotyckim ołtarzu adoracji św. Krzyża znajduje się późnogotycki tryptyk, zwieńczeniem ołtarza są pieta i figury czterech świętych wykonane w 1866/67 r. przez Stuflesser w tyrolskim St. Ulrich;
  • krzyż triumfalny znajdujący się nad ołtarzem głównym, pomiędzy pierwszymi kolumnami nawy głównej mógł wykonać Isaac Riga ok. 1680 r.;
  • kandelabr z poroża szesnastaka, który podczas polowania miał schronić się w kościele, został ufundowany w 1598 r. przez Simona Lange i wisi w południowej kaplicy. Uważany jest za jeden z pierwszych tego rodzaju w Prusach Wschodnich;
  • Podwójny świecznik Matki Bożej z 1609 r. jest podobnie jak gwiazda wieńcząca dach wieży darem burmistrza Eustachiusa Ludewicha;
  • Granitowa chrześcilnica z XIV w. w zachodniej kaplicy;
  • Chrzcielnica z czarnego marmuru, ok. 1623 r.;
  • Obraz Matki Bożej z ołtarza różańca św. w kaplicy chrzścielnej, ufundowany w 1716 r. testamentem rajcy Franza Dromlera, srebrne okucie z 1727 r.;
  • Stalle obok ołtarza głównego, zbudowane z fragmentów stalli dawnego klasztoru oo. franciszkanów w Braniewie (Braunsberg) autorstwa Heinricha Splietha z Elbląga (Elbing) po 1866/67 r.;
  • Witraż za ołtarzem głównym, przedstawiający Maryje trzymająca kulę ziemską, druga połowa XIX w.;
  • Organy główne i boczne wykonane przez Maxa Terleckiego z Królewca (Königsberg / Kaliningrad);
  • W 1998 r. arcybiskup Piszcz odsłonił i poświęcił w kościele brązowe popiersie swojego poprzednika - niemieckiego biskupa Maximiliana Kallera, wykonane przez olsztyńską rzeźbiarkę Erikę Marię Wiegand;
  • Zbiór dzieł sztuki biskupstwa warmińskiego znajduje się w przeważającej mierze w muzeum diecezjalnym. Najprawdopodobniej znajduje się w nim także obraz z ołtarza, który wcześniej wisiał w katedrze królewieckiej i przedstawiający najstarszą panoramę Królewca (Königsberg / Kaliningrad);

W lewym skrzydle katedry mieści się kunsztowny ołtarz wykonnany w drewnie. Możliwe, że jest on dziełem Tilmana Riemenschneidera lub pochodzi z jego pracowni. Posiada on wyjątkową historię: pierwotnie znajdował się w kaplicy majątku Wedesbüttel w Dolnej Saksonii (Niedersachsen), zakupionego w 1902 przez rodzinę von Knobelsdorff. Ołtarz skrzydłowy zniknął na początku XX w. a potomkowie rodu rozpoczęli poszukiwania. Okazało się, że poprzedni właściciel majątku podarował go cesarzowi Wilhelmowi II, który umieścił go w kościele zamkowym w Malborku (Marienburg), gdzie przetrwał II wojnę światową. W 1946 r. postanowiono, że ołtarz zostanie przeniesiony do olsztyńskiego kościoła pw. św. Jakuba, gdzie stoi do dzisiaj [5].

Dom parafialny od południowej strony kościoła powstał w 1771/72 r. jako budynek dla archiprezbiterów a jego zewnętrzne ściany zachowały się do dzisiaj. W pobliżu stoi wikariatka z 1888 r., a obok niej dawny budynek szkoły wzniesiony w 1796 r. Na dole znajdowały się dwie klasy, zaś na piętrze mieli swój pokój rektor i kantor. Wszystkie trzy budynki stoją na dawnych murach miejskich.

1 Allensteiner Nachrichten, Mai 2008: neueste dendrochronologische Untersuchungen)
2 R. Betkowski, Blitze waren das kleinere Übel, Oprbl. Nr. 32, 9. 8. 2008, S. 15
3 R. Betkowski, Blitze waren das kleinere Übel, Oprbl. Nr. 32, 9. 8. 2008, S. 16
4 Allensteiner Nachrichten, Mai 2008
[5] Dr. Grzegorz Supady, Bruno Mischke und der seltsame Weg eines Altars von Wedesbüttel über Marienburg nach Allenstein, Allensteiner Nachrichten, 24. 7. 2014, S. 4

Seite 1 von 2
 
 
Akzeptieren

Diese Website verwendet Cookies. Durch die Nutzung dieser Webseite erklären Sie sich damit einverstanden, dass Cookies gesetzt werden. Mehr erfahren