Deutsch Polnisch Russisch 
 

Wybrani prominentni mieszkańcy Olsztyna

  • Hugo Haase (1863–1919)
  • Eva Maria Sirowatka (1917-1988)
  • Günter Wand (7.1.1912-14.2.2002)
  • Georg Hermanowski (27.11.1918-22.10.1993)
  • Gerd-Helmut Komossa (ur. 11.11.1924)
  • Arcybiskup Georg Kardynał Sterzinsky (9.2.1936-30.6.2011
  • Karl Roensch (1859-1921)
  • Heidemarie Suckow von Heydendorff (21.3.1912-21.4.2007)
  • Olga Desmond alias Olga Antonie Sellin (2.11.1890-2.8.1964)
  • Jakob Rarkowski
  • Professor Dr. Dr. h.c. Wolfgang Gesemann (ur. 28.7.1925)
  • Maria Zeintara-Malewska (4.9.1894-2.10.1984)
Mehr lesen

Polityk Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (Sozialdemokratische Partei Deutschlands; SPD) Hugo Haase (1863-1919) urodził się 29 września 1863 roku jako najstarsze z dziesięciu dzieci żydowskiego szewca w Olsztynie. Studiował prawo w Królewcu (Königsberg/Kaliningrad), a następnie filozofię i gospodarkę publiczną. W 1887 r. przystąpił do SPD. Kiedy rok później otwierał swoją kancelarię w Królewcu, był jedynm socjaldemokratycznym adwokatem w Prusach Wschodnich. Podejmował się obrony wielu robotników i funkcjonariuszy a także rolników. Na początku XX wieku stał się sławny jako obrońca w sprawach karnych i obronił m.in. w 1904 r. późniejszego pruskiego premiera Ottona Brauna. W 1907 r. zapobiegł natomiast skazaniu Karla Liebknechta pod zarzutem zdrady stanu. Żoną Hugona Haase była Thea Lichtenstein ze Szczytna (Ortelsburg).

W wyniku swoich zasług został w 1894 roku pierwszym socjaldemokratycznym członkiem rady miejskiej Królewca a w latach 1897-1907 i 1912-1919 był członkiem klubu SPD w Reichstagu. W 1911 r. Hugo Haase i August Bebel zostali wybrani na przewodniczących SPD. Po śmierci Bebela w 1913 roku stał na czele partii wspólnie z późniejszym prezydentem Rzeszy Friedrichem Ebertem oraz przewodził klubowi SPD w Reichstagu razem z Philippem Scheidemannem.

Chociaż był zdeklarowanym pacyfistą i przeciwnikiem wojny, to w interesie SPD głosował za zaciągnięciem kredytów wojennych. Szybko stał się jednak nieprzejednanym krytykiem niemieckiej strategii, przez co znalazł się w opozycji w swojej partii i w 1916 roku zrezygnował z przewodniczenia jej. W 1917 r. był współzałożycielem Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands; USPD), został jej przwodniczącym i 10 listopada 1918 r. został członkiem Rady Pełnomocników Ludowych (Rat der Volksbeauftragten). Reprezentował w niej umiarkowany kurs, ale już 29 grudnia wystąpił z Rady.

8 października 1919 roku został ranny w zamachu o podłożu politycznym i zmarł 7 listopada.

Poetka i powieściopisarka Eva Maria Sirowatka (1917-1988) przyszła na świat w Kotkach (Krausen) w powiecie reszelskim (Rößel) w rodzinie nauczyciela. Dorastała w Chaberkowie (Neu-Wuttrienen) i od 1930 roku w Spręcowie (Spiegelberg). Do szkoły chodziła jednak w pobliskim Olsztynie. Studia podjęła na Akademii Sztuk Pięknych w Królewcu (Königsberg/Kaliningrad). Od 1960 r. napisała wiele książek dla dzieci i młodzieży, książek o zwierzętach, powieści oraz wierszy („Ich weiß ein Land” (Znam pewien kraj), „Steht ein Haus im Osten” (Na wschodzie stoi dom), „Frühstück mit Herrn Schulrat” (Śniadanie z radcą szkolnym), “Onkelchens Brautschau”, (Przegląd panien wujka), „Die Kraniche kehren wieder“ (Powrót żurawi), “Masuren lächelte mir zu” (Mazury uśmiechnęły się do mnie). Od 1951 roku mieszkała w Emmelshausen koło Koblencji (Koblenz). Szkoła w Chaberkowie nie przetrwała wojny, ale szkoła w Spręcowie, wybudowana w 1930 roku, w której jej ojciec był dyrektorem stoi nadal.

Günter Wand (7.1.1912 – 14.2.2002), słynny dyrygent z Elberfeld (obecnie dzielnica Wuppertalu) pracował przez pierwsze cztery lata swojej kariery 1934-1938 w olsztyńskim Teatrze im. Stefana Jaracza (Treudank-Theater). Urodził się jako syn bogatego kupca i, chociaż jego rodzina była temu początkowo przeciwna, przygotowywał w latach 1932-1934 muzyków do występów na deskach wuppertalskiego teatru. Następnie, jako II kapelmistrz przeniósł się do Olsztyna. Tam zdążył awansować na stanowisko I kapelmistrza i przeprowadził się do Detmold. Od 1945 roku do emerytury był muzycznym dyrektorem generalnym w Kolonii (Köln) a od 1982 roku głównym dyrygentem Orkiestry Symfonicznej Rozgłośni Północnoniemieckiej (NDR-Sinfonieorchester). W 1987 r. został dożywotnio jej dyrygentem honorowym. 1.10.1934 r. poślubił w olsztyńskim kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa (Herz-Jesu-Kirche) swoją miłość z młodzieńczych lat i zamieszkał z nią przy ul. T. Kościuszki (Roonstraße 38).

W Olsztynie urodził się Georg Hermanowski (27.11.1918-22.10.1993). Po tym, jak wziął udział w II wojnie światowej, studiował w Bonn germanistykę, filologię niderlandzką, historię sztuki i archeologię. W latach 1948–1950 utrzymywał się ze sczytywania rękopisów w wydawnictwie a następnie został pisarzem wolnym-strzelcem. Być może zachęcony przez Flamandkę Irene Stifkens, którą poślubił w 1950 roku, stał się bardzo szybko czołowym przedstawicielem literatury flamandzkiej. Przetłumaczył prawie 200 dzieł. Na szczególną uwagę zasługują dwa wydania historii literatury flamandzkiej, socjologia literatury, przekłady wierszy, zbiór bajek flamandzkich oraz napisana po flamandzku autobiografia ,,Twintig jaar voor Vlaanderen” (Dwadzieścia lat dla Flandrii) (Kasterlee 1969). W drugim okresie swojej twórczości zwrócił się od 1968 roku intensywnie w kierunku swojej ojczyzny – Prus Wschodnich i napisał: ,,Ostpreußen-Lexikon" (Leksykon Prus Wschodnich) (1980/1990), ,,Ostpreußen-Westpreußen-Danzig-Memel" (Prusy Wschodnie-Prusy Zachodnie-Gdańsk-Kłajpeda) (1988), ,,Ostpreußen, heilig, vertraut, uralt" (Prusy Wschodnie, święte, znajome, pradawne) (1987), ,,Ostpreußen in Farbe" (Prusy Wschodnie w kolorze) (1979; 1985), ,,Ermland in Farbe. Unser Lieben Frauen Land" (Warmia w kolorze. Kraina naszej drogiej Pani) (1983), ,,Ostpreußen - Wegweiser durch ein unvergessenes Land" (Prusy Wschodnie – przewodnik po niezapomnianej krainie) oraz biografie Mikołaja Kopernika (1985) i Ernsta Wiecherta. Od 1961 roku brał udział w pracy kulturalnej w ramach patronatu miasta Gelsenkirchen nad byłymi mieszkańcami Olsztyna.
Wyróżnienia: Belgijska Literacka Nagroda Państwowa (1961), kawaler belgijskiego Orderu Korony (1962), członek honorowy Flamandzkiego Związku Literatów (1962), Nagroda Słuchowisk Radiowych Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej Północnej Nadrenii-Westfalii (Nordrhein-Westfalen) (1970), nominacja do Nagrody im. Andreasa Gryphiusa (1972), Medal Międzynarodowy im. Mikołaja Kopernika (1973), Nagroda im. Mikołaja Kopernika (1974).

Gerd-Helmut Komossa (ur. 11.11.1924) przyszedł na świat w Olsztynie. W 1943 roku został powołany do służby wojskowej. Dwa lata później dostał się nad Wisłą do niewoli sowieckiej, którą spędził w latach 1945-1949 w obozie w Tylży (Tilsit/Sowieck). Obóz ten mieścił się w budynku szkoły im. Księcia Albrechta (Herzog-Albrecht-Schule). Komossa zna język rosyjski. W 1955 roku wstąpił do Bundeswehry, w której dosłużył się stopnia generała majora i dowódcy dywizji. W latach 1977-1980 był szefem kontrwywiadu wojskowego oraz Urzędu Bezpieczeństwa Bundeswehry.Jako autor opublikował następujące książki: „Deutschland heute“ (Niemcy dziś) (2000), „Von Masuren an den Rhein“ (Z Mazur nad Ren) (2003), „Die deutsche Karte-Das verdeckte Spiel der geheimen Dienste-ein Amtschef des MAD berichtet“, (Karta Niemiecka-ukryta gra tajnych służb-szef kontrwywiadu wojskowego mówi) Ares Verlag Graz 2007 (19,90 €). Jest przewodniczącym Stowarzyszenia Na Rzecz Jedności Niemiec (Gesellschaft für die Einheit Deutschlands e.V.)

Letterhausstr. 23
D-53123 Bonn
Tel.: +49 228/613090
Fax: +49 228/6202636
E-Mail:
Gerd-Helmut.Komossa@t-online.de

Urodzony 9 lutego 1936 roku w Worławkach (Warlack) w powiecie lidzbarskim (Heilsberg) Arcybiskup Georg Kardynał Sterzinsky przeprowadził się z rodzicami już po sześciu tygodniach do podolsztyńskiej wsi Jaroty (Jomendorf). Spędził tam dziewięć lat dzieciństwa i pierwszych lat szkoły. Pod koniec wojny rodzice trafili wraz z sześciorgiem dzieci do Turyngii (Thüringen). Jego matka zmarła, gdy miał jedenaście lat. 29.6.1960 roku przyjął święcenia kapłańskie. Następnie był kapłanem w turyngijskim Eisenach. Po służbie kapłańskiej w Erfurcie i wikariacie w Świętym Mieście, Georg Sterzinsky był od 1966 do 1981 roku proboszczem kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Jenie – jednej z największych parafii w NRD. W 1981 roku został mianowany administratorem apostolskim dla przygranicznego obszaru Erfurt-Meiningen. Abp. Sterzinsky trafił do Berlina, gdy Kardynał Joachim Meisner został przez papieża Jana Pawła II mianowany biskupem Kolonii (Köln) pod koniec 1988 roku. 25 czerwca 1989 r. Sterzinsky został mianowany nowym biskupem jeszcze wtedy podzielonej stolicy Niemiec. 28.6.1991 mianowano go kardynałem a 27.6.1994 roku arcybiskupem. Punktem kulminacyjnym jego kościelnej kariery była z pewnością wizyta Jana Pawła II w Berlinie w 1996 roku. W kwietniu 2005 roku brał udział w konklawe, które wybrało pochodzącego z Niemiec papieża Benedykta XVI. Z berlińskiego punktu widzenia, do jego największych zasług należało zaangażowanie przy organizacji Kościelnego Dnia Ekumenicznego w 2003 roku.

Karl Roensch (1859 – 1921) był jednym z najbardziej zasłużonych mieszkańców Olsztyna. W latach 1895-1919 był przewodniczącym rady miasta, najbliższym współpracownikiem cieszącego się dużą popularnością burmistrza Oskara Beliana oraz jako przedsiębiorca – właściciel odlewni żelaza i fabryki maszyn – największym pracodawcą w mieście. Jego inicjatywie i przedsiębiorczości zawdzięcza się budowę wodociągów miejskich, sieci kanalizacyjnej, elektrowni, tramwajów, szkoły realnej, szkoły podstawowej przy ul. Jagiellońskiej (Wadanger Straße) oraz budowę obecnego ratusza. Roensch był m.in. przewodniczącym Towarzystwa Politechnicznego oraz Izby Handlowej. Zmarł podczas pobytu w sanatorium w Bad Kissingen i został pochowany na nieistniejącym już cmentarzu ewangelickim przy ul. Partyzantów (Bahnhofstraße). Ku wielkiemu zaskoczeniu, w 2003 roku znaleziono jego nagrobek pod stertą gruzu. Również dom przy ul. Lubelskiej (Karl-Roensch-Straße 1), w którym niegdyś mieszkał nadal istnieje. Jednym z najbardziej widocznych śladów po nim są jednak licznie występujące w Olsztynie pokrywy kanałów z napisem „Karl Roensch. Allenstein”.

Rzeźbiarka Heidemarie Suckow von Heydendorff (21.3.1912-21.4.2007) wyszła za mąż za olsztyniaka i przez dłuższy czas tworzyła w jego rodzinnym mieście. Urodziła się w Mediaş (Mediasch) w Siedmiogrodzie (Siebenbürgen/Transilvania). Od 1932 roku studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Bukareszcie i tam została w 1935 roku dyplomowaną rzeźbiarką. Wkrótce potem poślubiła adwokata dr Hermanna Suckowa i udała się z nim do Olsztyna. W kolejnych latach stworzyła wiele portretów i rzeźb, m. in. Figurkę Madonny dla katolickiego domu opieki w Królewcu (Königsberg/Kaliningrad). Za projekt studni baśni na olsztyńskim Targu Rybnym (Fischmarkt) otrzymała główną nagrodę.

Po okresie ucieczki i wypędzeń oraz powrocie jej męża z niewoli sowieckiej, Heidemarie Suckow v. Heydendorff kontynuowała działalność artystyczną od 1948 roku w Bonn. Stworzyła wiele portretów, np. minister dr Elisabeth Schwarzhaupt, pierwszego przewodniczącego Ziomkostwa Prus Wschodnich, sekretarza stanu dr Ottomara Schreibera, prezydenta Bonn dr Wilhelma Danielsa oraz profesorów i znajomych artystów.

Wtedy jednak spotkało ją ogromne nieszczęście. Operacja oczu, podczas której chirurg popełnił bardzo poważny błąd, doprowadziła do ślepoty – właśnie wtedy, gdy jej twórczość była w szczytowym okresie rozwoju. Oznaczało to dla niej koniec zakończenie pracy jako rzeźbiarki, ale jej prace były wystawiane w całych Niemczech, zagranicą (we Francji, Hiszpanii, Austrii, Belgii) oraz w Rumunii i nad Renem. Znajdują się one współcześnie nie tylko w prywatnych kolekcjach, ale również w muzeach i instytucjach kulturalnych. W 1973 roku została odnaczona nagrodą Ziomkostwa Prus Wschodnich w dziedzinie kultury a trzy lata później siedmiogrodzko-saską nagrodą kultury.

Olga Desmond, pierwsza naga tancerka Prus, przyszła na świat jako Olga Antonie Sellin (2.11.1890-2.8.1964) w rodzinie olsztyńskiego drukarza. Piętnastoletnia Olga uczyła się aktorstwa i zarabiała jako modelka dla berlińskich artystów i malarzy. 1907 przyłączyła się do trupy teatralnej „The Seldoms“ prowadzonej przez atletę Adolfa Salge. Podczas dziewięciomiesięcznych występów w London Pavilion odgrywała rolę żywego obrazu Wenus. Swój berliński debiut miała 19 maja 1908 roku w Sali Mozarta teatru przy Nollendorfplatz. Oglądało ją 600 zaproszonych widzów, którym zaprezentowała orientalny taniec z mieczami. Po tym występie organizowała, wraz z Karlem Vanselowem-wydawcą czasopisma „Piękno” (Die Schönheit) oraz założycielem Zrzeszenia Na Rzecz Kultury Idealnej (Vereinigung für ideale Kultur), tzw. wieczory piękna. Odbywały się one w Berlinie, Dreźnie (Dresden), Lipsku (Leipzig), Wrocławiu (Breslau) oraz Sankt Petersburgu. Dzięki specjalnej szmince jej ciało zyskało nienaganny wygląd. Za występy w berlińskim ogrodzie zimowym otrzymywała miesięczną gażę w wysokości 6000 Reichsmarek, czyli blisko sześciokrotność rocznej płacy pracownika fizycznego. Wywołało to w styczniu 1909 roku kłótnię w Sejmie Pruskim. W jej wyniku pruski minister spraw wewnętrznych Friedrich von Moltke zakazał organizowania wieczorów piękności. Olga Desmond zastosowała się do nakazów cenzury i występowała od tej pory w woalce i prześwitującej halce, otrzymując najwyższe gaże i będąc uwielbianą na arenie międzynarodowej. W licznych tournée występowała do 1914 roku w Niemczech. Pośłubiła węgierskiego posiadacza ziemskiego i wprowadziła się do jego majątku. Podczas I wojny światowej zaczęła grać w filmach. Można ją było oglądać w wielu niemych produkcjach filmowych, które nie zachowały się do dzisiaj. Jej filmowym partnerem był m.in. Hans Albers. Po tym jak narodowi socjaliści wezwali do bojkotu sklepu z artykułami scenograficznymi, który należał do jej męża-żydowskiego producenta tekstyliów Georg Piek, z którym była związana od 1920 roku, również Olga Desmond i jej taniec zostały odrzucone. Spróbowała popełnić samobójstwo, podczas gdy jej mężowi udało się uciec z obozu koncentracyjnego. Popadła w zapomnienie. Jej ostatnią pracą był zawód sprzątaczki w Berlinie Wschodnim, gdzie zmarła 2 sierpnia 1964 roku. (Wikipedia und www.aviva-berlin.de, 29.1.2009 + Tagesspiegel, 31.3.2009)

Grób Jakoba Rarkowskiego, który w latach 1836-1865 był burmistrzem Olsztyna, został dzięki staraniom Społecznego Komitetu Ratowania Dawnych Cmentarzy na Warmii i Mazurach zrekonstruowany i uroczyście poświęcony w 2006 roku. (PAZ-Oprbl. nr 52/53/2009 z 26 grudnia, s. 15).

28 lipca 1925 roku urodził się w Olsztynie prof. dr h.c. Wolfgang Gesemann, jako syn profesora slawistyki na Uniwersytecie Niemieckim w Pradze. Studiował w Monachium (München) slawistykę, anglistykę i filozofię. Po uzyskaniu stopnia doktora pracował w Instytucie Europy Wschodniej (Osteuropa-Institut) w Monachium, w rządowym Urzędzie Prasy i Informacji (Presse- und Informationsamt) oraz w Instytucie Slawistyki Uniwersytetu w Moguncji (Mainz). W napisanej w Monachium rozprawie habilitacyjnej zajął się problemem „Odkrywania niskich warstw społecznych przez literaturę rosyjską” i w 1970 roku otrzymał tzw. venia legendi w dziedzinie filologii słowiańskiej, czyli prawo i obowiązek wykładania na wyższej uczelni oraz prawo ubiegania się o zatrudnienie w charakterze profesora.

Po okresie pracy jako profesury goszczącej w Salzburgu prof. Gesemann nauczał i prowadził badania naukowe w latach 1972-1987 jako profesor slawistyki na Uniwersytecie Kraju Saary (Saarland). Wspólnie z prof. dr h.c. mult. Gertem Hummelem zainicjował jedyną w swoim rodzaju i wyznaczającą nowe kierunki w pracy naukowej współpracę z Uniwersytetem Klemensa z Ochrydy w Sofii. Poprzez liczne wspólne przedsięwzięcia współpraca ta zaowocowała bliskimi kontaktami kulturalnymi oraz stworzeniem lektoratu z języka bułgarskiego. Ponadto prof. Gesemann, który otrzymał w Bułgarii wiele odznaczeń państwowych, założył w 1995 roku „Niemieco-Bułgarskie Towarzystwo Wspierania Stosunków między Niemcami i Bułgarią”. Od lipca 2008 roku jest także członkiem korespondencyjnym Bułgarskiej Akademii Nauk. (Informationsdienst Wissenschaft, 22.7.2010 - Pressemitteilung)

Polska poetka Maria Zeintara-Malewska mieszkała przez 30 lat przy ul. L. Waryńskiego (Trautziger Straße/ul. M. Zientary-Malewskiej), w domu, który należał do jej męża. Pisała wiersze, w których opiewała sielankę warmińskiej przyrody. Jest także autorką polskiego hymnu Warmii „O, Warmio moja miła“ (niemiecki hymn Warmii to „Mein Ermland will ich ehren” - Czcić chcę moją Warmię), który rozbrzmiewa w każde południe z wieży olsztyńskiego ratusza. Na ścianie budynku, w którym mieszkała znajduje się obecnie tablica pamiątkowa. (Allensteiner Nachrichten z 24.9.2010, s. 2)

Karl Roensch
Villa von Karl Roensch (Aleksander Bauknecht)
 
 
Akzeptieren

Diese Website verwendet Cookies. Durch die Nutzung dieser Webseite erklären Sie sich damit einverstanden, dass Cookies gesetzt werden. Mehr erfahren